Herstellen van toxische schaamte en zelfverraad
Door Katrien Debevere
Ontdek hoe lichamelijke pijn en emotionele lagen met elkaar verbonden zijn. Leer hoe je schaamte, verraad en schuld kunt begrijpen en loslaten, zodat vertrouwen en zelfliefde weer kunnen stromen.
Flipperkast in mijn lichaam
Mijn lichaam voelde een week lang als een flipperkast vol wakker wordende pijntjes: schouders, nek, onderrug… en vooral mijn middenrug en lever. Kleine ongemakken die ik tot dan toe negeerde, werden nu onmiskenbaar voelbaar.
Het begon allemaal met kloven en een likdoorn – voor mij ongekend en behoorlijk beschamend. En zo begon de dialoog met mijn (toxische) schaamte, via mijn lichaam. Toen ik de fysieke blokkades voorzichtig begon weg te werken, ontvouwde zich een emotionele en energetische beweging: oude pijn, woede, frustratie en gevoelens van verraad kwamen omhoog.
Een dialoog met je lichaam
Het klinkt misschien vreemd, een “dialoog” met je pijn, maar zo ervaar ik het. Alles wat zich toont in het lichaam is een fenomeen dat aandacht vraagt. Elk ongemak, elke pijn vertelt een verhaal.
De hoge middenrugpijn riep bij mij heel duidelijk de metafoor op van het mes in mijn rug: iets met verraad.
De lever, die in ons lichaam helpt ontgiften, wees op vasthouden van woede en frustratie. Mijn lichaam vertelde me: ik houd vast aan ervaringen van verraad en ik ben er behoorlijk boos over. Boosheid die ik niet uit naar wie mij verraden heeft, maar naar mezelf. In mijzelf.
Over verraad en schaamte
Verraad voelt als een falen van betrouwbaarheid. Het is het besef dat iemand die je vertrouwde, je heeft teleurgesteld of -erger- pijn heeft gedaan. Die ervaring raakt de kern van vertrouwen en kan diepe (toxische) schaamte oproepen.
Schaamte en schuld zijn vaak Siamese tweelingen. Elke keer dat we vertrouwen schenken en dat vertrouwen wordt verraden, voelen we boosheid naar de ander, maar ook teleurstelling en schuld naar onszelf. Het verraad had niet kunnen gebeuren zonder dat wij ons hart openstelden. Het is een pijnlijke, maar leerzame spiegel.
Deze redenering klopt misschien in volwassen -deels- in volwassen contexten. Wij kiezen inderdaad op een manier wie wij vertrouwen en soms kunnen we ons daarin ook vergissen.
Maar herinner je ook wat ik in de vorige blog heb uitgelegd over toxische schaamte? Waarbij er van kinds af aan het mechanisme kan geïnstalleerd worden dan de verantwoordelijkheid/schuld voor alles geïnternaliseerd wordt? Dit gebeurt “vanzelf” in contexten waar de ouders, de zorgdragers, geen ownership (kunnen) nemen voor wat zij voelen, denken, doen. Zolang zij dit niet deden en je toch van hen afhankelijk was om op te groeien, betekende dat vaak dat je de overtuiging aannam dat jij verkeerd bent of niet begreep.
Het is dan ook in deze primaire context dat een kind zoiets als “oerverraad” ervaart. Namelijk dat waar ze eigenlijk het recht hebben om hun verzorger te vertrouwen, omdat hun leven ervan afhangt, dat dat vertrouwen ten diepste geschonden wordt. Die pijn is zo overweldigend en zo niet-werkend voor de relatie tot wanneer het kind weg kan, dat het minder pijnlijk is om het mechanisme van zelfverraad aan te meten.
“Zij kunnen niet fout zijn, dus ben ik fout”.
En hier ligt de basis voor (onbewuste) zelfverlating in relaties met mensen die op hun beurt geen verantwoordelijkheid nemen voor het vertrouwen dat jij in hen stelt.
Eens dit onbewuste patroon geïnstalleerd is en zolang je je er niet van bewust wordt, is de kans zeer groot dat je dit patroon ziet herhalen in je leven. Waarbij je niet zozeer “verraad” ervaart door wildvreemden, maar net door wie dicht bij je staat en wie jij eigenlijk mag vertrouwen.
Vertragen, voelen, loslaten
Die scherpe pijn in mijn rug en opspelende lever nodigden me uit om te vertragen. Om te voelen zonder te oordelen. Om niet opnieuw het gevoel te creëren dat ik faal, beschaamd of verraden word.
Als “verse mama” en ondernemer heb ik anderen nodig. Vertrouwen is essentieel. En toch vraagt het loslaten van het idee dat ik alles alleen moet doen. Schuld en schaamte bouwen muren. Muren die lijken te beschermen, maar ons uiteindelijk afsluiten.
Brené Brown die haar hele professionele carrière schaamte onderzocht zegt hierover:
“Shame loses power when it is spoken.”
In mijn praktijk en in mijn eigen ervaring heb ik ook geleerd dat wie slachtoffer is van “toxische schaamte” vaak begint zijn waarheid te delen met de woorden “het kan zijn dat ik mis ben, maar…”.
Net dit is een symptoom van die zelfverraad. Wie opgroeide in een context -of gezinssysteem- van toxische schaamte kreeg al te vaak bij het delen van de eigen ervaring te horen:
“je overdrijft”.
“ik weiger je te geloven”
“je vraagt weer om aandacht” of iets in dien aard.
Het is dus niet dat je niet geprobeerd hebt jouw stukken of je waarheid te delen. Het is dan zo dat je voor dat delen net extra be-schaamd werd. Zelfverlating en zelfverraad werden in deze relaties dan zelfs voorwaarden om de relatie houdbaar te houden.
Eens je dan bij een therapeut of bij een vertrouweling wél je waarheid durft delen, is het zeker toegestaan dat je hiermee begint. Heel vaak laat het lichaam dan wel voelen wat waar is. Tot je jezelf terug begint te geloven én je terug vertrouwen krijgt in je éigen ervaring. Want dat is namelijk zelf-vertrouwen.
De mogelijkheid van vergeving
Door te reflecteren en te vertragen, ontdekte ik dat vergeving, vooral van mezelf, ook een sleutel is.
Wie systemisch werkt, is echter zeer voorzichtig met het woord “vergeving”. Zeker omdat het in spirituele contexten al te vaak als een bypass wordt ingezet om niet eerst te voelen wat er gevoeld mag worden. Ook omdat vergeving in onze cultuur nog steeds zijn katholieke interpretatie niet ontgroeid is. Namelijk het beeld van een priester of “een grotere” die zich kan uitspreken over “het is je vergeven”. Systemisch leunt dat zo vaak aan bij een “groter maken dan” en parentificatie.
Vergeving die wél werkt gaat hem om: “de aanvaarding dat niets anders kon gelopen zijn dan dat het gelopen is”. Vergeving als acceptatie, aanvaarding, erkenning. Zonder het groter te maken, maar vooral ook niet kleiner.
Erkenning van zelfverraad en zelfverlating als mechanismen die ooit nodig waren. Ook erkenning dat het nu niet meer nodig is. Erkenning van het dragen van schaamte voor anderen. Pas dan ontstaat er ruimte om nieuwe keuzes hierin te maken.
Langzaam ontspant mijn lichaam, mijn lever kalmeert, mijn schouders openen zich. Het mes in mijn rug is nog steeds voelbaar, maar de scherpe kant verdwijnt langzaam.
Herkenning voor jou
Misschien herken jij dit gevoel van verraad, schaamte of schuld. Misschien voel je het in je rug, je buik, je schouders… of gewoon in je hart. Weten dat je niet alleen bent, dat deze emoties universeel zijn, kan al een eerste stap zijn naar heling.
Als je wilt ervaren hoe je deze lagen kunt voelen, loslaten en opnieuw vertrouwen kunt opbouwen, nodig ik je uit voor een eendaagse Deep Dive. Samen onderzoeken we wat jou tegenhoudt, openen we je hart en creëren we ruimte voor de volgende stap in jouw leven.
Klik op de knop hieronder:
