Hoe rouw en herinnering evolueren: leren eren voorbij het loslaten
Door Katrien Debevere
Rouw raakt ons allemaal, vroeg of laat. Maar hoe gaan we om met het ongrijpbare spanningsveld tussen leven en dood? Is loslaten wel zo definitief als we vaak denken, of kan herinneren en eren blijven bewegen? In dit artikel deel ik mijn persoonlijke ervaring met verlies, rituelen en de zachte ontdekking dat eren mag evolueren.
De confrontatie met leven en dood
In mijn leven is de Dood mij meerdere keren komen bezoeken.
Ik verloor familieleden, nam afscheid van schoolgenootjes, en zelf stond ik als puber al oog in oog met die dunne grens na een zwaar auto-ongeluk. Het voelde altijd alsof de Dood regelmatig even op de deur klopte, soms zachtjes, soms onverwacht luid, en dat dit er gewoon bij hoort. Dat rouwen een proces is dat daarbij hoort, daar miste ik enige initatie en zoals de meesten onder ons “ging ik dan zo snel als mogelijk gewoon weer door”.
Toch was er nooit een echte nood om mijn relatie met leven en dood te definiëren of in taal te vatten. Zo leek het althans. Ik had nog nooit het gevoel gehad mijn rouw te moeten nemen.
Tot dat ene moment, dat onomkeerbare moment waarop ik het gynaecologische verdict hoorde over mijn dochtertje Mila. Vanuit mijn moederhart ontdekte ik dat mijn vroegere overtuigingen over leven en dood niet toereikend waren. Zij zou degene zijn die mij werkelijk leerde kijken.
Leven en dood als verbonden werelden
Ik had leven en dood altijd gezien als twee uitersten van eenzelfde contract: er is óf het Leven óf de Dood. Het overlijden leek mij die grijze zone waar beide werelden elkaar heel even raken. Een grensgebied waar overstekers en achterblijvers nog dezelfde taal spreken. Rouwen was dan een proces van vasthouden aan die overgangszone, om uiteindelijk los te laten aan de definitieve stilte van de dood. Met loslaten als eindpunt, een overdracht, een stop. Een definitieve stop.
Maar is loslaten werkelijk dat laatste punt? Of kan het ook iets anders betekenen, iets dat blijft bewegen?
De helende kracht van rituelen bij rouw
Toen ik mijn meisje verloor, mocht ik een jaar lang ervaren wat het betekent om telkens opnieuw over te dragen, telkens opnieuw te eren. Het waren die momenten waarin ik ontdekte dat rituelen, symbolen en ceremonies geen overbodige vorm zijn, maar een taal die helpt om tegelijkertijden van pijn, liefde en herinnering te dragen.
Met vuur eerde ik de overgang van leven naar dood in mijn baarmoeder. Met kaarsjes, een altaartje, bloemetjes en foto’s hielden wij haar aanwezigheid warm. Zelfs een kerstbal in de boom kreeg betekenis, een tastbare plek waar Mila mee deel uitmaakte van ons leven. Zo leefde zij verder in de kleine dagelijkse gebaren, die allesbehalve klein voelden.
En toch, na maanden, voelden mijn partner en ik: we zijn klaar. Klaar om haar over te dragen aan de wereld van de Dood, klaar om die grijze zone los te laten. In de golven van Lanzarote gaven we dit vorm met een waterceremonie. We symboliseerden een definitief loslaten, of dat dachten we toch.
Verbinding stopt niet bij de dood
Want gaandeweg merkte ik dat loslaten helemaal niet hetzelfde hoeft te zijn als het verbreken van verbinding. In mijn rituelen had ik geprobeerd een verschuiving te maken: van loslaten als moeten, met spanning en pijn, naar loslaten als mogen, met vertrouwen en overgave.
Alleen… Mila ging nooit écht uit verbinding. En intussen durf ik zeggen: ze zal dat ook nooit doen. Elke dag toont ze zich in tekens, in symbolen, in onverwachte momenten. Een vlinder die verschijnt op het juiste ogenblik, een zacht gevoel van nabijheid wanneer ik haar mis. Misschien is dat wel het grootste geschenk dat ik mocht ontvangen: er is niet alleen leven óf dood, maar een voortdurende beweging van leven én dood.
Het eren laten evolueren
Met dat inzicht kreeg het eren en gedenken voor mij een andere betekenis, een meer speelse, lichtere vorm. Soms stel ik mezelf vragen: mag ik dit wel speels noemen? Ben ik dan nog wel een respectvolle moeder? Houd ik nog voldoende trouw aan het verdriet dat er ooit was?
Deze vragen mogen er zijn. Ze hoeven niet opgelost te worden. Want terwijl ik hier nog in het Leven sta, kies ik er bewust voor om te blijven bewonen wat hier is. En precies daarom laat ik het eren evolueren, samen met mij, samen met alles wat nog komt.
Misschien herken jij het ook: dat rouw niet stopt, maar blijft bewegen. Dat er momenten zijn waarop de herinnering lichter mag worden, zonder minder betekenisvol te zijn. Hoe laat jij jouw manier van eren evolueren?
Misschien voel je, terwijl je dit leest, dat jouw eigen rouw ook nog lagen heeft die gezien en doorvoeld willen worden. Misschien herken je dat verlangen om de stilte achter de pijn te onderzoeken, of om de plek van verlies in jouw leven anders te begrijpen.
Op 7 november 2025 begeleid ik in Refuge Kapelleberg een Opstellingsdag rond “Rouw & Verlies – systemisch bekeken”. Het is een dag waarin je vanuit zachtheid en gedragenheid kunt kijken naar jouw verhaal van verlies, en waar ruimte ontstaat om eren en herinneren op een nieuwe manier te laten bewegen.
Als dit resoneert, nodig ik je van harte uit om mee te doen.
Schrijf je hier in voor de Opstellingsdag:
